Home / Bouwovertreding strafrechtelijk
Bouwovertreding strafrechtelijk: wat gebeurt er en wat kunt u doen?
Een bouwovertreding, ook bouwmisdrijf genoemd, kan in Vlaanderen strafrechtelijk vervolgd worden door het openbaar ministerie. Dat gebeurt naast de bestuurlijke vervolging, die in bepaalde gevallen wegvalt. Het staat ook los van een vergunningsaanvraag. Hieronder leest u welke stappen kunnen volgen, hoe ze zich tot elkaar verhouden en wat regularisatie daarin betekent.
Stand: oktober 2026. Algemene informatie, geen juridisch advies. Wij zijn architecten en geen advocaten.
Plan een vrijblijvend gesprek Bekijk hoe een aanvraag verloopt
Snel overzicht
- Wat: een stedenbouwkundige schending kan naast bestuurlijke handhaving ook strafrechtelijk worden vervolgd door het openbaar ministerie.
- Voor wie: eigenaars, kopers en verkopers van een pand in Vlaanderen die een proces-verbaal of een brief van het parket kregen.
- Wat het niet is: geen uitspraak over uw strafzaak. Daarvoor raadpleegt u een advocaat.
- Wat nu: geen ingrepen zonder advies, uw documenten verzamelen en de bouwkundige toestand laten onderzoeken.
Voor het grotere plaatje over wat een bouwovertreding is en wat de overheid kan doen, leest u eerst onze pagina over de bouwovertreding. Hier staat de strafrechtelijke kant centraal.
Wanneer wordt een bouwovertreding een strafzaak?
Een bouwovertreding komt in het strafrecht terecht wanneer een toezichthouder de overtreding vaststelt en een proces-verbaal opmaakt dat naar het parket gaat. Het parket, het openbaar ministerie, beslist dan of het de zaak strafrechtelijk behandelt. Niet elke vaststelling eindigt dus bij een rechter.
Toezicht op de omgevingsregels gebeurt door toezichthouders, bijvoorbeeld van de gemeente of de stedenbouwkundig inspecteur. Zij kunnen verschillende instrumenten gebruiken, van een controleverslag of raadgeving tot een proces-verbaal. Een proces-verbaal is een officiƫle vaststelling van de feiten. Het is nog geen veroordeling.
Een proces-verbaal ontstaat vaak na een controle, een klacht of een vaststelling bij een verkoop. Wat er daarna gebeurt, hangt af van de feiten en van de keuzes van de overheid.
Wat beslist het parket?
Het parket beslist of een bouwovertreding strafrechtelijk wordt behandeld. Sinds 1 april 2026 is het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving van kracht. Daarin is ook de bestuurlijke vervolging en sanctionering geregeld. Het ene spoor sluit het andere in bepaalde gevallen uit. Welk spoor uw dossier volgt, beslist niet u en ook niet wij.
Volgens vlaanderen.be is bestuurlijke vervolging van een misdrijf niet mogelijk wanneer het openbaar ministerie tijdig beslist om het strafrechtelijk te behandelen. Beslist het parket niet tot strafrechtelijke behandeling, dan kan het dossier in sommige gevallen de bestuurlijke weg volgen. Dat verschilt per dossier en volgt uit de beoordeling door de bevoegde overheid.
U krijgt van het parket dus niet altijd een vervolging. Het kan ook gebeuren dat het dossier de bestuurlijke weg volgt. Een zekere voorspelling is niet mogelijk, want het hangt van het dossier af.
Wat gebeurt er voor de strafrechter?
Beslist het parket tot vervolging, dan wordt u opgeroepen om voor de strafrechter te verschijnen, in de regel de correctionele rechtbank. Daar bespreekt de rechter de feiten en kan hij een straf opleggen. Daarnaast kan de strafrechter herstelmaatregelen opleggen. Een advocaat begeleidt u in deze fase.
Volgens vlaanderen.be kan de strafrechter zelf beslissen om herstelmaatregelen op te leggen. Het kan ook gebeuren op vraag van de herstelinstantie of van het openbaar ministerie. Herstel betekent dat de toestand weer in overeenstemming met de regels wordt gebracht. Dat kan het aanpassen van de werken zijn of, als het niet anders kan, het afbreken ervan.
Over de hoogte van straffen of geldbedragen doen wij op deze pagina geen uitspraken. Die hangen af van het dossier en van de rechter. Voor de strafzaak zelf raadpleegt u een advocaat.
Strafrechtelijk, bestuurlijk en herstel: hoe verhouden ze zich?
Strafrechtelijke vervolging, bestuurlijke vervolging en herstel zijn drie verschillende sporen. Ze kunnen naast elkaar bestaan, maar bestuurlijke vervolging valt weg wanneer het parket tijdig kiest voor de strafrechtelijke weg. Herstel gaat over de toestand van het gebouw, de vervolging over de overtreding zelf.
Op hoofdlijnen ziet het geheel er zo uit:
- Strafrechtelijk: het openbaar ministerie vervolgt het misdrijf voor de strafrechter. Mogelijk volgt een straf en kan de rechter herstel opleggen.
- Bestuurlijk: een bestuurlijke sanctie van de overheid, zoals een geldboete, mogelijk aangevuld met een verbeurdverklaring. Deze weg is niet beschikbaar wanneer het parket tijdig strafrechtelijk beslist.
- Herstel: de toestand wordt weer in orde gebracht. Dat kan via een aanmaning of een bestuurlijke herstelprocedure, via een herstelschikking of via een gerechtelijke procedure.
De termijnen lopen niet gelijk. Volgens vlaanderen.be verjaren bestuurlijke sancties en publieke herstelmaatregelen los van de strafrechtelijke vervolging. Voor stedenbouwkundige misdrijven geldt strafrechtelijk in principe een termijn van tien jaar, met bijzondere regels voor voortdurende misdrijven. Wat dat voor uw dossier betekent, beoordeelt een advocaat.
Voor een overzicht van de herstelinstrumenten zelf verwijzen wij u naar de pagina over bouwovertreding.
Verandert een strafprocedure iets aan de vergunde status?
Nee. Een strafprocedure, een betaalde sanctie of een uitgevoerd herstel maakt een bouwwerk niet vergund. Ook als de overheid niet meer kan optreden, blijft de toestand zonder vergunning. Wie wil verkopen of verbouwen, blijft dan met een niet-vergunde toestand zitten zolang die niet is geregulariseerd.
Dat is een belangrijk onderscheid. De strafzaak gaat over de vraag of er een misdrijf is gepleegd en wat de gevolgen daarvan zijn. De vergunde status gaat over de vraag of het bouwwerk juridisch bestaat in de ogen van de vergunningverlenende overheid. Die twee vragen hebben elk hun eigen antwoord.
Bij een verkoop komt de vergunde toestand dikwijls ter sprake. Een notaris of koper kan dan een afwijking opmerken, ook zonder dat er een strafzaak liep. Over de notariƫle kant van een verkoop staat op onze pagina voor notarissen.
Wat doet regularisatie in dit verhaal?
Een regularisatie is een omgevingsvergunning voor de bestaande toestand. U vraagt ze aan via dezelfde procedure als een gewone aanvraag. Enkel wat vergunbaar is, kan vergund worden. Regularisatie lost dus niet automatisch een strafzaak op en kan ook niet gegarandeerd worden.
Over de aanvraag beslist het bevoegde bestuur, niet ons team. Wij onderzoeken of regularisatie in uw situatie mogelijk is en begeleiden de aanvraag tot de beslissing. Een proces-verbaal, als er een is, voegt u bij het dossier.
Of en hoe een vergunning in de strafzaak meetelt, beoordeelt de rechter. Dat is een vraag voor uw advocaat. Wij beslissen niet over de strafzaak en kunnen ook niet inschatten wat de rechter zal doen. Wat wij wel kunnen, is het bouwkundige luik: de toestand opmeten, toetsen aan de regels en uitleggen welke opties technisch en administratief bestaan.
Onze architecten voerden 542 regularisatieprojecten uit, in 157 steden en gemeenten verspreid over 5 provincies. Zij zijn al ruim 10 jaar actief. Dat betekent niet dat uw dossier hetzelfde verloopt als een ander. Het betekent wel dat wij de procedure en de gebruikelijke knelpunten goed kennen. Het volledige verhaal vindt u bij de regularisatie van een bouwovertreding.
Wat kunt u nu best doen?
Begin met rust in het dossier te brengen. Voer geen ingrepen uit zonder advies, verzamel uw documenten, raadpleeg een advocaat voor de strafzaak en laat de bouwkundige toestand onderzoeken. Zo beslist u met kennis van zaken, nog voor een volgende stap zich aandient.
- Voer geen ingrepen uit zonder eerst advies te vragen aan uw advocaat en architect.
- Verzamel uw documenten. Plannen, de oorspronkelijke vergunning, brieven van de gemeente, het proces-verbaal en elke brief of dagvaarding van het parket zijn de basis.
- Raadpleeg een advocaat voor de strafzaak. Hij beoordeelt de procedure en uw verdediging. Dat is geen taak van een architect.
- Laat de bouwkundige toestand onderzoeken. Een architect vergelijkt de werkelijke toestand met de vergunde toestand en toetst die aan de regels.
- Bespreek de opties. Op basis van het onderzoek leggen wij uit of een regularisatieaanvraag haalbaar lijkt en wat ze inhoudt.
Een eerste gesprek is vrijblijvend. U kunt via het formulier plannen of een proces-verbaal meesturen, zodat wij uw situatie vooraf al kunnen inschatten. Neem contact met ons op.
Veelgestelde vragen
Wat doet het parket met een proces-verbaal?
Het parket beslist of het de zaak strafrechtelijk behandelt. Doet het dat tijdig, dan is bestuurlijke vervolging van hetzelfde misdrijf niet meer mogelijk. Doet het dat niet, dan kan het dossier in sommige gevallen de bestuurlijke weg volgen. Wat in uw dossier gebeurt, vraagt u best aan een advocaat.
Kan ik tijdens de strafzaak een regularisatie aanvragen?
In beginsel is een vergunningsaanvraag een aparte procedure bij de vergunningverlenende overheid. Of een aanvraag tijdens een strafzaak verstandig is en welk effect ze heeft, bespreekt u met uw advocaat. Wij onderzoeken de bouwkundige kant en geven geen garantie op een goedkeuring.
Moet ik mijn bouwwerk afbreken als ik vervolgd word?
Niet automatisch. Een strafrechter kan herstelmaatregelen opleggen, maar welke dat zijn en of afbraak aan de orde is, hangt af van het dossier. Het herstel kan ook bestaan uit het aanpassen van de werken. Breek zelf niets af voor u advies kreeg.
Heb ik een advocaat nodig of volstaat een architect?
Voor de strafzaak zelf hebt u een advocaat nodig. Een architect behandelt het bouwkundige en vergunningsluik: de toestand onderzoeken, toetsen aan de regels en een eventuele aanvraag opmaken. Meer algemene vragen vindt u bij de veelgestelde vragen.
Wilt u weten waar u staat?
Wij brengen de bouwkundige toestand in kaart, toetsen ze aan de regels en leggen u helder uit welke opties er zijn. Vrijblijvend, in rust en zonder druk. Bent u eigenaar, dan vindt u meer op onze pagina voor eigenaars.
Plan een vrijblijvend gesprek Bekijk de tarieven
Deze pagina bevat algemene informatie en is geen juridisch advies. Stand: oktober 2026. Bron: vlaanderen.be (omgevingshandhaving).